از زماني كه انسان پا در اين كره ي خاكي نهاده است، همواره جست وجوي آرامش و خوشبختي و استقرار روحي و رواني بوده و نیل به آرمان برترينها را در حيات وي معني داده است، حصول اين آمال با علم و مال و عقل و جاه و قدرت ميسر نيست مگر با ياد خداوند سبحان .
از ابي سعيد خدري(رضی الله عنه) روايت شده است كه پيامبر(صلي الله عليه و سلم) فرمود :
«دسته اي كه براي ذكر خدا كنار هم مي نشينند، ملائكه ي خدا دور آنان حلقه زده و رحمت آنها را فرا مي گيرد و آرامش بر آنان نازل شده و خداوند نيز با آنچه نزد خود دارد، آنان را ياد مي كند».
انسان بايد با قلب و زبان و توأم با خضوع و خشوع در دل، همواره و در هر زمان و مكان و در هر شرايطي، چه در خوشي و چه در فلاكت، خدا را ياد كند؛ بدين سان ياد خدا نفس آدمي را تعالي مي بخشد و دل را سرشار از حب الله مي كند به گونه اي كه اين محبت در گفتار نيكو و كردار پسنديده تجلي مي يابد .
﴿الذينَ يَذكرونَ اللّهَ قياماً و قُعُوداً و علي جُنُوبهم و يتفكَّرونَ فِي خَلقِ السَّمواتِ و الأرضِ رَبَّنا ما خَلقتَ هذا باطلاً سُبحانَكَ فَقِنا عذابَ النّارِ﴾
«آنان كه خدا را (در همه ي احوال) ايستاده و نشسته و به پهلو آرميده ياد مي كنند و در آفرينش آسمان ها و زمين مي انديشند پروردگارا، اينها را بيهوده نيافريده اي؛ منزهي تو! پس ما را از عذاب دوزخ در امان بدار.»
﴿وَ اذكُروا اللّهَ كثيراً لعلَّكُم تُفلِحونَ﴾
«خدا را بسيار ياد كنيد، باشد كه شما رستگار گرديد» .
از ام المؤمنين عايشه(رضي الله عنها)روايت شده است كه :
«پيامبر(صلی الله ﻋﻠﻴﻪوسلم) همواره و در همه ي حالت ها خداوند را ياد مي كرد».
به روايت مسلم 2. آل عمران: 191 3. جمعه: 10 4. به روايت مسلم
ياد پروردگار برترين عملي است كه نفس آدمي را شيفته ي انجام نيكي ها و عبادت ها مي كند شيريني ايمان راستين را بدو مي چشاند، بدين ترتيب انسان در راه رضايت الهي گام بر مي دارد و سرانجام در سايه ي رحمت الهي به بهشت برين و رضوان جاويد نايل مي آيد .
﴿ وَ لَذِكرُ اللّهِ أكْبَرُ﴾
«همانا ياد خدا بالاتر است» .
﴿يُبشِّرهُم رَبُّهم بِرَحمةٍ مِنهُ وَ رِضوانٍ وَ جَنّاتٍ لَهُم فيها نَعيمٌ مُقيمٌ﴾
«پروردگارشان آنان را از جانب خود، به رحمت و خشنودي و باغ هايي (در بهشت) كه در آنها نعتهايي پايدار وجود دارند، مژده مي دهد» .
صحابي بزرگوار ابوهريرة(رضي الله عنه)نقل مي كند كه رسول الله(صلي الله عليه و سلم) فرمود :
دو كلمه هست كه گفتن آنها بر زبان آسان و در ترازوي پاداش، سنگين و محبوب پروردگار رحمان هستند، آن دو كلمه عبارتند از: «سبحان الله و بحمده، سبحان الله العظيم».
مي توان ذكر را ضد فراموشي و نسيان تعريف كرد؛ به تعبيري ديگر، چنانچه بنده پروردگار خود را ياد نمود بدين معناست كه او را از ياد نبرده است و در واقع عصاره ي اين ذكر است كه بينش و منش فرد را سامان مي دهد و بدانها جهت مي بخشد و اگر موافق با دعاهاي قرآن و سنت باشد به دليل روحيه ي پيروي از كتاب و سنت، كاملتر و پسندیده تر است. بنابراين ذكر را به دو دسته تقسيم مي شود :
1- ياد خدا به وسيله ي انجام عبادات: هرگاه بنده، عبادت را خالصانه و مطابق فرموده ي قرآن و رهنمود پيامبر را انجام مي دهد، در اين صورت خداوند را در عالي ترين شكل ذكر نموده و مداومت بر آن وي را ذاكر مي گرداند، در مقابل اگر كسي از فرامين الهي پيروي نكند ذاكر نيست .
2- ياد خداوند هنگام ارتكاب گناه: به ياد آوردن خدا در هنگام انجام گناه با با قلب و زبان و همراه خشوع و پشيماني در دل باشد، چه، اين عمل موجب مي شود تا بنده حلال و حرام، پاك و ناپاك و فضايل و رذايل را از هم باز شناسد؛ ذكر ميان انسان و موج سيل آساي گناهان مانعي آهنين ايجاد مي كند و چنانچه بنده از گناه دوري گرفت، با اين هجرت، فرمانبر راستين پروردگار هستي مي شود .
عنكبوت: 45 2. توبه: 21 3. متفقٌ عليه
زندگي بشر در مراحل اوليه از چند نياز ابتدايي چون خوراك و پوشش بيشتر نبود، ولي با پيشرفت دوران، توجه به اين نيازها و برتري دادن ماده بر فراماده، سراسر گستره ي زندگاني را دربرگرفت و به عقده و مشكل تبديل و با نگراني و پريشان حالي و نبود آرامش همراه شد، زيرا تلاش براي كسب فريبنده ها و متاع هاي گوناگون حيات را از حركت بازداشت .
﴿وَ اضرِبْ لَهُم مثلَ الحَیاةِ الدُّنیا کماءٍ أنزلناهُ مِنَ السَّماءِ فاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الأرضِ فأصْبَحَ هَشیْماً تَذرُوهُ الرِّیاحُ وَ کانَ اللّهُ علی کُلِّ شیءٍ مُقتَدِراً﴾
«برای آنان مثال زندگی دنیا را بیان کن که همچون آبی است که از آسمان فرو می فرستیم. سپس گیاهان زمین از آن (سیراب گردند و به سبب آن رشد و نمو تنگاتنگ می کنند) و تو در تو شوند. سپس خشک و پرپر می شود و بادها آنها را پراکنده می سازند! و خداوند بر هر چیزی تواناست».
جهان كنوني از بيماري هاي مختلف رواني و روحي همچو افسردگي، اختلال شخصيت، بي هويتي و... نالان است و با وجود پيشرفت همه جانبه ي فرهنگ و تمدن، مشاهده مي كنيم كه روان پزشكي و روان شناسي از درك و مداواي اين گونه بيماري ها ناتوان است؛ پرپيداست كه انسان از راه ويروس و باكتري به اين بيماري ها مبتلا نمي شود بلكه بر اثر آشفتگي و تيرگي هاي عصبي پديد مي آيند. دو نفر از متخصصان بيماري هاي رواني در اين زمينه چنین تصریح می کنند :
دكتر بريل فرانسوی مي گويد :
«به درستي، شخص متدين هيچ گاه به بيماري هاي روحي و رواني مبتلا نمي گردد.»
ديل كارنگي هم مي گويد :
«روانشناسان پي برده اند كه ايمان قوي و پايبندي به آيين، عهده دار چيرگي بر مشكلات، نگراني ها و به هم خوردگي هاي عصبي است».
بنابراين دو گفته، روشن مي شود كه اگر اين بلايا از راه ميكروب ها و باكتري ها به وجود مي آمدند، همه را فرا مي گرفت و ديگر لازم نبود ميان مؤمن و غير مؤمن فرق گذاشته شود .
پريشاني ها و آشفتگي هاي رواني، حالاتي فيزيولوژيكي هستند كه منجر به ضعف جسم و ابتلا به بيماري هاي گوناگون مي شود؛ ناراحتي، بدبيني، نگراني و نابساماني انسان را در رويارويي با فشارها ناتوان مي آورد و وي را بسان غريقي كه غير از خدا نجات دهنده اي سراغ ندارد، در ميان گرداب بازي امواج مشكلات مي افكند .
