






در سال 1949 ميلادي گوشه اي از هنر باشکوه دوره هخامنشي توسط يک باستان شناس روس در دامنه جنوبي کوهاي آلتايي در سيبري در منطقهاي به نام پازريک کشف شد. اين يافته فرشي بود در اندازه 189 در 200 سانتيمتر كه به طور كامل از پشم بافته شده بود. رجشمار آن 3600گره در هر دسيمتر مربع يا به عبارت ديگر 42 گره در 7 سانتيمتر. نوع گره ترکي و با رنگآميزي مسي روشن و سبز ملايم. طرح فرش شامل مي شود از 24 مربع در متن که داخل هر يک ستارهاي هشت پر وجود دارد و در حاشيه 28 تصوير اسبسواراني که به طور دو نفر در ميان بر روي اسبها نشسته يا کنار آن ايستادهاند. تا پيش از کشف فرش پازريک اين گونه تصور ميشد که تركها مبتکر اين صنعت ميباشند اما شباهت بسيار فراوان با نقوش هخامنشيان و طرح اين قالي نظرها متوجه ايران شد.در زمان تسلط مغولها (قرن سيزدهم و چهاردهم ميلادي) قاليبافي به سطح بسيار رفيعي از زيبايي و تکنيک رسيد. شکوفايي اين صنعت شايد با حکومت غازان خان (1307-1295 ميلادي) مصادف بود.اما اوج قالي کلاسيک ايراني را که از آن با رنسانس قالي ايران ياد ميشود زمان سلاطين صفوي (1722-1499 ميلادي) به ويژه زمان حاکميت شاه طهماسب اول (1587-1524 ميلادي) و شاهعباس کبير (1629-1587 ميلادي) ثبت کردهاند. از اين دوران حدود 3000 تخته فرش به يادگار مانده که در موزههاي بزرگ دنيا و يا در مجموعههاي شخصي نگهداري ميشوند. در اين دوران در کنار قصرهاي پادشاهان کارگاههاي قالي بافي بنا شد و مراکز گوناگون که قبلا در تبريز، اصفهان، کاشان، مشهد، کرمان، جوشقان، يزد، استرآباد، هرات و ايالات شمالي نظير شيروان، قره باغ و گيلان وجود داشتند توسعه و رونق بيشتري گرفتند.در همان زمان، نقاشان و نگارگران بلندپايه طرحهاي خلاصه شده و ترکيبي ترنج در وسط قالي و لچکها را در آن وارد کردند. يعني همان طرحي که قبلا به زيباترين وضعي در قرن پانزدهم روي جلد کتابهاي ارزشمند به کار ميرفت.با اشغال ايران بوسيله افغانها (1722-1721 ميلادي) اين صنعت و هنر رو به انحطاط گذاشت.در قرن نوزدهم قاليهاي ايراني، بويژه فرشهاي نفيس ناحيه تبريز به اروپا راه يافتند. از سوي کشورهاي اروپايي نمايندگاني به تمام کشورهاي مشرق زمين گسيل شدند و با رقابت بسيار فشرده کليه فرشهاي کهنه و عتيقه را گردآوري کرده به قسطنطنيه که هنوز هم مهمترين بازار قالي مشرق زمين بود فرستادند.با به پايان رسيدن منابع فرشهاي کهنه، شرکتهاي انگليسي (زيگلر 1883 م) آمريکايي و آلماني به طور نامحدود اقدام به تاسيس کارگاههايي در تبريز، سلطانآباد (اراک)، کرمان کردند. اين روال تا جنگ جهاني اول که توليد قالي به طور قابل توجهي افزايش يافته بود ادامه داشت.
